Biały wzór

Edukacja włączająca

Dziecko z plecakiem

Czym jest edukacja włączająca?

Nowoczesna edukacja to taka, która ma przygotować uczniów do wyzwań współczesnego i przyszłego świata. Może być ona realizowana na rozmaite sposoby. Jednym z nich jest edukacja włączająca, nazywana również inkluzyjną. To podejście rekomendowane przez Ministerstwo Edukacji i Nauki, które zapewnia edukację wysokiej jakości dla każdego ucznia.

Edukację włączającą można przedstawić jako podejście do procesu kształcenia i wychowania. Jego celem jest zwiększanie szans edukacyjnych wszystkich uczących się osób przez zapewnianie im warunków do rozwijania indywidualnego potencjału. Takie podejście ma gwarantować pełne włączenie w życie społeczne.

Kluczowym przesłaniem edukacji włączającej jest stworzenie przestrzeni, która zapewni uczestnictwo każdego dziecka i ucznia w szeroko rozumianym procesie uczenia się. Chodzi zarówno o zdobywanie nowych informacji i umiejętności, jak również rozwijanie kompetencji kluczowych, w tym kompetencji emocjonalno-społecznych.

Aby zapewnić warunki dla tak rozumianego uczestnictwa, szkoła powinna stać się bardziej dostępna. Chodzi zarówno o uczniów z niepełnosprawnościami, jak i tych, którzy nie mają zidentyfikowanych niepełnosprawności, ale mogą odczuwać trudności, np. z racji specyficznego sposobu uczenia się, określonych dyspozycji fizycznych lub psychicznych lub wynikających ze szczególnych zdolności. Ta dostępność dotyczy również nauczycieli i osób związanych ze szkołą, w tym rodziców.

Od strony metodycznej edukację włączającą można określić jako sposób organizacji procesu kształcenia (nauczania i uczenia się), który uwzględnia różne potrzeby wspólnie uczącej się grupy uczniów. Zróżnicowanie potrzeb może przejawiać się m.in. w: tempie pracy, zainteresowaniach, uzdolnieniach, cechach osobowości, kompetencjach poznawczych, sprawności fizycznej, światopoglądzie, wartościach. Edukacja włączająca nie zakłada przygotowania osobnej ścieżki kształcenia, ale dąży do zaspokojenia indywidualnych potrzeb przez standardowe zajęcia grupowe włączające w życie klasy i szkoły.

W edukacji włączającej samorozwój i samorealizacja dziecka są traktowane priorytetowo. Proces kształcenia i wychowania jest realizowany jednak przede wszystkim w modelu uczenia się, który opiera się na współpracy. Dzięki takiemu podejściu naturalna różnorodność uczniów w klasie jest traktowana jako kapitał, a nie przeszkoda w realizacji wspólnych celów edukacyjnych. Podstawą edukacji włączającej jest zatem elastyczność form i metod kształcenia. Gwarantuje ona, że każdy uczeń otrzyma wsparcie, czując się jednocześnie częścią większej społeczności.

Edukacja włączająca chce dotrzeć do każdego, ale we współpracy z innymi uczącymi się. Szkoła powinna zatem w większym stopniu brać pod uwagę wielość możliwości i strategii uczenia się, które prowadzą do tych samych efektów, ale uwzględniają indywidualne preferencje uczniów. Zamiast jednej metody nauczyciel wykorzystuje kilka w odniesieniu do tych samych treści. Dzięki temu każdy uczeń może odnaleźć optymalny sposób uczenia się i w pełni uczestniczyć w zajęciach. Ważne są osiągnięcia i postępy każdego ucznia.

Edukacja włączająca to również model współpracy między wszystkimi podmiotami zaangażowanymi w proces kształcenia i wychowania dzieci oraz uczniów. Chodzi zarówno o sprawną wymianę informacji, integrowanie działań pomocowych, jak i wzajemne uczenie się. Edukacja włączająca to edukacja wykorzystująca w jak największym stopniu posiadane zasoby, w której solidarność działań i współodpowiedzialność są wartościami kluczowymi. Jej wdrażanie jest nie tylko wyzwaniem społecznym, ale także dobrym treningiem współpracy między instytucjami, placówkami, szkołami i przedszkolami.

Od inkluzji w szkole do inkluzji w społeczeństwie!

Działanie jest współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój oraz budżetu państwa.

Jakie korzyści daje edukacja włączająca osobom uczącym się?

Edukacja włączająca to podejście zapewniające każdemu dziecku i uczniowi odpowiednie warunki do rozwoju oraz pełne włączenie w życie społeczne. To wiodący kierunek w politykach edukacyjnych na całym świecie, który jest wdrażany również w polskich szkołach.

W centrum edukacji włączającej znajduje się uczeń jako członek społeczności, tj. klasy, szkoły, wspólnoty lokalnej. Idea włączania (inkluzji) opiera się na stałym podnoszeniu poziomu jego uczestnictwa. Oto przykłady, jak może się ono przejawiać.

Uczeń:

  • angażuje się w działania grupowe, czerpie z nich satysfakcję i dzieli się nią z innymi – np. czuje się odpowiedzialny za efekty pracy grupowej, szanuje zasady obowiązujące w grupie, odnosi się z szacunkiem do swoich kolegów i koleżanek, dba o dobro wspólne;
  • ma poczucie wpływu na zmiany dziejące się w jego życiu (podkreślenie podmiotowości osoby uczącej się) – nauczyciel zachęca uczniów do współdecydowania o przebiegu zajęć, np. przez wybór metod pracy czy sprawdzania wiedzy, dzięki czemu zwiększa się poziom ich zaangażowania; uczniowie wiedzą, jaki jest sens poznawanych treści i opanowywanych umiejętności, potrafią odpowiedzieć na pytanie: po co to robią;
  • podejmuje wysiłek zrozumienia rzeczywistości i dokonujących się w niej zmian – jest aktywny poznawczo, a szkoła pomaga mu tę ciekawość podtrzymywać i zaspokajać;
  • jest odpowiedzialny za swoje życie i stara się również ponosić odpowiedzialność za grupę, w której funkcjonuje, np. klasę, rodzinę, znajomych, społeczność lokalną, naród.

 

Edukacja włączająca skupia się na rozwijaniu różnorodnych kompetencji po to, aby młody człowiek mógł mierzyć się z wyzwaniami jutra. Co to oznacza?

Edukacja włączająca stara się być jak najbliżej życia, uwypukla znaczenie umiejętności rozwijanych w ramach różnych przedmiotów w kontekście codziennego rozwiązywania problemów. Przykładowo uczenie się wiersza na pamięć to nie tylko trening poznawczy, ale także emocjonalny – radzenia sobie z zadaniem pomimo doświadczanych trudności, obaw i braku natychmiastowych efektów. O takie kwestie nauczyciel języka polskiego również powinien zadbać. Mówiąc wprost, edukacja włączająca bierze pod uwagę całokształt funkcjonowania ucznia. Ważne są cechy jego osobowości, motywacja, kompetencje emocjonalne, a także wsparcie otrzymywane od innych.

Edukacja włączająca to atrakcyjne i różnorodne metody nauczania, dzięki którym każdy z uczniów może odnaleźć najlepszy dla siebie sposób nauki. To także elastyczne metody oceniania nastawione na motywowanie do rozwoju i wskazywanie mocnych stron uczniów, a nie jedynie błędów i odstępstw od przyjętych standardów. Ocena to przede wszystkim informacja zwrotna, która docenia wysiłek i pracę ucznia, a także wskazuje kierunek i sposób poprawy.

Dzięki wdrażaniu metodyki pracy ze zróżnicowaną grupą uczniowie kształtują postawę tolerancji i otwartości na indywidualne cechy rówieśników. Dostrzegają także wartość tych cech jako elementów wzbogacających podejmowane wspólnie działania.

Nie można również zapominać o dostępności szkoły zarówno w kwestii architektury i komunikacji, jak i sposobu przygotowywania materiałów edukacyjnych. Dostępność oznacza możliwość uczenia się przez każdą osobę.

Edukacja włączająca przygotowuje każdego ucznia do wyzwań przyszłości. Daje im narzędzia umożliwiające wykorzystanie własnych zasobów do realizacji celów i czerpania zadowolenia z własnego życia.

Więcej informacji https://www.gov.pl/web/edukacja-i-nauka/edukacja-wlaczajaca.

Działanie jest współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój oraz budżetu państwa.

Szkoła to ekosystem – o synergii działań różnych podmiotów

Edukacja włączająca to podejście zapewniające każdemu uczniowi odpowiednie do jego możliwości i potrzeb warunki rozwoju. Jej celem jest kształtowanie kompetencji, które umożliwią osobom uczącym się osiągnięcie dobrostanu i zapewnią włączenie w życie społeczne. Edukacja włączająca dąży do podnoszenia jakości życia w wymiarze indywidualnym oraz grupowym. Warto podkreślić, że jest to obecnie wiodący kierunek polityki edukacyjnej zarówno w Polsce, w Europie, jak i w świecie.

Edukacja włączająca podkreśla podmiotowość uczniów i ich różnorodność. Rozwija postawę tolerancji, kreatywność, innowacyjność, elastyczność w myśleniu, komunikatywność oraz empatię. Edukacja włączająca nie dzieli uczniów. Wspiera natomiast samodzielność i zapewnia dostosowanie tempa nauki oraz metod pracy do zasobów i możliwości każdego dziecka. Główną przestrzenią wspierania rozwoju uczniów jest klasa, a nie gabinet specjalisty i praca „jeden na jeden”.

Rozwój edukacji włączającej opiera się na współpracy podmiotów zaangażowanych w edukację: jednostek centralnych (resortów), samorządów, innych szkół i placówek oświatowych, uczelni, organizacji III sektora, przedsiębiorców oraz samych rodziców. Szkoła w modelu edukacji włączającej to przestrzeń wspólnych celów i zintegrowanych działań. Wokół niej powinien być kształtowany odpowiedni ekosystem, czyli kontekst społeczny i organizacyjny. W sprzyjającym ekosystemie możliwa jest synergia działań różnych podmiotów zaangażowanych w edukację dziecka. Efekt wspólnych działań jest o wiele bardziej wartościowy niż suma pojedynczych inicjatyw i zaangażowania pojedynczych podmiotów.

Ta synergia zaczyna się od partnerstwa szkoła – rodzice. Jest ono oparte na wzajemnym zaufaniu i wspólnym definiowaniu celów rozwojowych dzieci i uczniów oraz działań prowadzących do ich realizacji. Rodzic jest w pełni zaangażowany w proces wspierania postępów edukacyjnych swojego dziecka dzięki zrozumieniu własnej roli w tym procesie. W edukacji włączającej każdy uczestnik procesu kształcenia wie, po co podejmowana jest konkretna aktywność i do jakich efektów ma prowadzić.

Szkoła może liczyć na wsparcie instytucji zewnętrznych. Są to m.in. poradnie psychologiczno-pedagogiczne. Nowym rozwiązaniem jest wykorzystanie wiedzy, doświadczenia nauczycieli szkół i placówek specjalnych przez umożliwienie im pełnienia dodatkowej roli specjalistycznych centrów wspierających edukację włączającą. Centra te przygotowują rozwiązania metodyczne i odpowiedni sprzęt. Z kolei poradnie psychologiczno-pedagogiczne wzmacniają zasoby szkoły zarówno na etapie identyfikacji trudności oraz potencjału uczniów, jak i podczas projektowania działań edukacyjno-specjalistycznych. Nauczyciele dzięki wsparciu placówek doskonalenia sukcesywnie rozwijają swoje kompetencje, aby efektywniej wzmacniać uczestnictwo każdego ucznia w procesie uczenia się.

Bezpośrednia współpraca i dobrej jakości edukacja w zasięgu ręki to główne idee edukacji włączającej. Więcej informacji znajdą Państwo na stronie https://www.gov.pl/web/edukacja-i-nauka/edukacja-wlaczajaca.

Działanie jest współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój oraz budżetu państwa.

Nowy model wczesnego wspomagania rozwoju dzieci i wsparcia rodzin

Dobra szkoła to przestrzeń, w której możliwe jest rozwijanie kompetencji wszystkich uczniów. Daje narzędzia do pokonywania trudności i barier oraz dostosowuje tempo nauki do indywidualnych możliwości. Wspiera osiąganie jak najlepszych efektów. Takie właśnie założenia ma edukacja włączająca, której zadaniem jest stworzenie optymalnych warunków nauki i rozwoju dla wszystkich uczniów. Ważne jest jednak nie tylko wsparcie w szkole, ale także przed rozpoczęciem nauki – jak najwcześniej, jak najbliżej, jak najlepiej.

Wczesna edukacja i opieka nad małym dzieckiem przynoszą korzyści zarówno jednostce, jak i całemu społeczeństwu. Profesjonalne wsparcie w pierwszych latach życia to większa samodzielność w zaspokajaniu potrzeb, lepsze efekty kształcenia na wszystkich poziomach edukacji oraz większe szanse odniesienia sukcesu w dorosłym życiu. Ważne jest jednak, aby wszystkie działania pomocowe były skoncentrowane na rodzinie, gdyż to ona jest naturalnym środowiskiem rozwoju dziecka. Wsparcie nie powinno pozbawiać dziecka obecności najbliższych.

Nowy model wczesnego wspomagania rozwoju (WWR) zakłada:

  • wzmacnianie kompetencji rodziców i tworzenie takich warunków, które umożliwią im nabywanie wiedzy dotyczącej rozwoju dziecka, stylu opieki i wychowania oraz kształtowanie umiejętności niezbędnych do odpowiedniego rozpoznawania i rozwiązywania problemów dziecka;
  • wzmacnianie u rodziców pewności siebie i poczucia skuteczności w podejmowanych działaniach dzięki wsparciu emocjonalnemu i informacyjnemu oraz udzielaniu instrukcji (porad) akcentujących pozytywne cechy rozwoju dziecka oraz zasoby podnoszące jakość jego życia;
  • korzystanie z zasobów lokalnych, które tworzą: najbliższe środowisko rodziny (członkowie rodziny, sąsiedzi, znajomi, rodziny), usługi społeczne (np. asystent rodziny, „opieka wytchnieniowa”), instytucje edukacji, wychowania, zdrowia i pomocy społecznej działające na rzecz dziecka i rodziny.

 

JAK TO OSIĄGNĄĆ?

  • program systematycznego monitorowania kompetencji rozwojowych dzieci;
  • prowadzenie edukacyjnych badań przesiewowych wybranych obszarów funkcjonowania dzieci za pomocą odpowiednio przygotowanych narzędzi;
  • uproszczone procedury uzyskiwania pomocy – uruchomienie wsparcia na podstawie wyników oceny funkcjonalnej bez konieczności uzyskania formalnego dokumentu, jakim jest dziś opinia o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju;
  • bezpłatny i swobodny dostęp do specjalistów;
  • elastyczne zasady korzystania ze wsparcia w ramach WWR wykorzystujące dostępne zasoby i uwzględniające możliwości oraz preferencje opiekunów;
  • nowoczesne i elastyczne metody pracy, których skuteczność oparta jest na wynikach badań naukowych;
  • integracja działań wszystkich podmiotów zaangażowanych we wspieranie rozwoju dziecka i rodziny tak, by w jak najmniejszym stopniu obciążać rodziców dodatkową logistyką związaną z dostępem do wsparcia.

 

Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka oraz rodziny stwarza szanse na zdobycie określonych umiejętności fizycznych, poznawczych i emocjonalnych w naturalnym dla dziecka środowisku.
Podjęcie profesjonalnych działań stymulujących rozwój dziecka na jak najwcześniejszym etapie to inwestycja w jego przyszłość.
Edukacja włączająca daje takie możliwości. Skorzystajmy z nich!

HR biały
Facebook